Op Aswoensdag (18 februari) is de veertigdagentijd begonnen. Een ander woord voor de veertigdagentijd is vastentijd. De Islam heeft ons land weer bewust gemaakt over de praktijk van vasten: Ramadan. Tijdens die maand tussen zonsopkomst en zonsondergang niet eten, niet drinken, geen seks. Maar wat houdt het christelijke vasten in?

In het Engels taalgebied wordt dagelijks gevast, getuige het woord dat hier gebruikt wordt voor ontbijt: breakfast. Het vasten wordt gebroken door het ontbijt: ‘break the fast!’, ‘breek het vasten!’. Een Engels ontbijt is uitgebreid, een warme en hartige maaltijd, kortom een stevige start van de dag.

Gedurende de nacht heb je de indrukken van de dag vastend en dromend kunnen verwerken: onbewuste bezinning gedurende de nacht. Na deze bezinning ga je de nieuwe dag met een stevige breakfast tegemoet: fris en fruitig nieuwe indrukken opdoend, om die in de daaropvolgende nacht dromend en vastend te verwerken, om na een stevige breakfast weer de dan nieuwe dag tegemoet te gaan. Dit herhaalt zich iedere dag en zo kan het leven ritme en overzicht krijgen.
Er is een tijd van werken, er is een tijd van rusten (naar Prediker 3).

Een belangrijk doel van de vastentijd (Aswoensdag tot en met Stille Zaterdag) is ook bezinning, een geestelijk doel dus. Protesteerden protestanten in het verleden tegen de rooms-katholieke beeldcultuur, tijdens de vastentijd worden de beelden in deze kerk met paarse doeken bedekt en de luiken van het hoofdaltaar met afbeeldingen van de kerkvaders gesloten, een zichtbare versobering. Versobering, randvoorwaarde om tot bezinning te kunnen komen: niets mag ons daarvan afleiden. Bezinning, zodat we over ons leven nadenken. Al bezinnend ontstaan er vanzelf kritische vragen, zowel over ons individuele leven als onze consumptiemaatschappij. Een scherpe vraag in dezen stelde ooit de rooms-katholieke bisschop Gerard de Korte: ‘… bezitten wij de dingen, of worden wij door de dingen bezeten?’

In de Bijbel wordt er wel geschreven over het vasten, maar echte richtlijnen hierover vind je er niet. De vastentijd begint in de kerk met het verhaal over de veertig dagen en nachten die Jezus samen met de duivel doorbrengt in de woestijn (zie Mattheüs en Lucas, bij beiden in hoofdstuk 4), daar eet en drinkt hij niets. Jezus wordt door de duivel verleid zijn taken op te pakken op de manier waarop de wereld dat doet: Glorie aan jezelf! Maar Jezus zwicht niet. Is dat door heilige Geestkracht of ervaart hij die verleiding eenvoudigweg niet, of is die niet-ervaring juist werk van de heilige Geest?

Jezus ging de woestijn in vol van de heilige Geest. Hij vastte daar niet alleen, hij was daar ook om te bidden. In gebed concentreer je je op God en mediterend reflecteer je op wat je als mens aan het doen bent. Er wordt afgeweken van de dagelijkse gewoonten en we concentreren ons. Komen wij heden nog aan concentratie toe met alle (sociale) media? Met reclamebeelden waarop gefotoshopte en verleidelijke mensen staan afgebeeld? Voelen we ons nog thuis in onze vraatzuchtige consumptiemaatschappij? Een maatschappij waarin de decemberaanbiedingen al voor de komst van Sinterklaas ons toeschreeuwen en na carnaval de lentevoordelen ons alweer verleiden. Geen ruimte voor de afwachtende rust van Advent, noch voor de bezinning van veertig dagen vasten. Besteed met al die reclame om ons heen eens wat minder geld aan jezelf, maar aan de armen. Niet je kleren moet je scheuren, maar je hart, zegt de profeet Joël (2, 13).

Zoals de nachten sober zijn, zo is de vastentijd sober. En de mens? Hij wordt gewekt uit de bezinnende droom, zodra het vasten gebroken wordt!

ds. Cor Baljeu

Al biddend gaat vasten u lukken! Vast en zeker!