hit counter joomla
181113 Kerkbalans rectanle 300x250 animatie v1

Samen Verder ontvangen via e-mail?

Meld u hier aan!

samenverder 300

Door u te abonneren op de digitale versie van de SV helpt u om de kosten te drukken en de bezorglast te verminderen.


 

anbi logo

 

privacy 895556

Stervelingen of borelingen?

Wat kenmerkt ons? Zijn wij, mensen, stervelingen óf borelingen? Meestal zeggen we, dat we stervelingen zijn. Ieder voor zich leeft immers toe naar de dood. Daar is geen ontkomen aan. Het zal ons allen, eerder of later, overkomen. We zijn stérvelingen, net zoals ál wat adem heeft. In de westerse filosofie wordt dit onontkoombare feit voortdurend benadrukt.

Wijsgeer Plato noemde het streven naar kennis al ‘een oefening in sterven’. En tientallen eeuwen later vatte filosoof Martin Heidegger ons leven samen als een ‘Sein-zum-Tode’: ons bestaan, ons leven is gericht naar/op de dood.

Tussen deze Plato en Heidegger werd op het feit van onze sterfelijkheid telkens de nadruk gelegd. Het is de rode draad door het westerse denken geweest. In de Middeleeuwen bijvoorbeeld werd de ‘ars moriendi’ (de stervenskunst) aanbevolen: dat het wijs is om je in je leven voor te bereiden op de dood.

Ook in de kerk gaat het vaak over sterfelijkheid. Het zal bij ons in de komende weken ook veelal gaan over lijden en sterven. We leven immers toe naar de Goede Week waarin we Jezus’ dood zullen gedenken. We komen dan opnieuw onder de indruk van de ontroerende genade, dat Hij totaal solidair met ons is geworden: Hij wordt een sterveling als wij allen en deelt zelfs de donkere dood met ons.

Ja, uit alles blijkt dat we stérvelingen zijn. (Ik werk nu zelf ook tegen een deadline aan…)

Het is de Joodse filosofe Hannah Arendt (1906-1975) geweest die vragen stelde bij dit gangbare idee dat wij stervelingen zijn en dat sterfelijkheid ons leven kenmerkt. Zij zei, dat we geen stervelingen, maar juist bórelingen zijn en dat ‘geboortelijkheid’ (in haar woorden: nataliteit) ons leven typeert.
We zijn allemaal borelingen. Dit delen we met allen die geboren worden.
Heel de nadruk die op onze sterfelijkheid wordt gelegd, ziet Hannah Arendt als een veelzeggende trek van ons westerse leven en denken: het accent op onze sterfelijkheid is een uiting van het individualisme dat bij onze maatschappij hoort. Je leeft als individu en je sterft als individu. Zo kijkt men kennelijk tegen de mens aan.
Komt de nadruk echter op onze geboortelijkheid te liggen, dán zeggen we, dat we op onze eerste levensdag lid worden van een samenleving: je wordt geboren te midden alle levenden. Niet het individualisme tot stervens toe krijgt hier accent, maar onze saamhorigheid met al wat leeft. Die saamhorigheid kenmerkt ons.

En dan nog iets: Arendt heeft opgemerkt, dat we niet één keer geboren worden, maar verschillende keren. Natuurlijk, onze natuurlijke geboorte gaat voorop. Deze brengt ons onder de levenden. Onze tweede geboorte vindt volgens haar plaats, wanneer we als mondig mens onze plaats in de samenleving innemen en gaan deelnemen aan het maatschappelijk debat. Onze eerste geboorte vertelt wát we zijn: mens; de tweede: wíe we zijn. Maar in feite maken we tekens een nieuwe geboorte mee op die momenten in ons leven waarop we opnieuw beginnen. Je zou kunnen zeggen, dat we elke morgen bij ons ontwaken opnieuw geboren worden.

Arendt geeft ons hiermee een fundamenteel andere blikrichting aan: ons leven wordt niet gekenmerkt door het onontkoombare feit, dat we eens het leven achter ons zullen moeten laten, nee, menselijk leven is ‘boreling zijn’, steeds weer opnieuw beginnen, elke dag weer onder de levenden komen tot op je laatste dag. ‘Bóreling-zijn’ kenmerkt ons leven! We blijven beginnelingen, ten einde toe.

Arendts beeld van de geboortelijkheid spreekt mij erg aan. Ik zal er tijdens een komend studieverlof t.b.v. een volgend leerhuis hopelijk meer over te weten komen.

Als ik dit filosofische begrip ‘geboortelijkheid’ met christelijke ogen bekijk, zie ik opeens de opgestane Jezus voor me.
Met Pasen breekt immers het nieuwe leven aan!
Met Pasen wordt heel onze sterfelijkheid in een ander perspectief geplaatst.
Dan weten we, dat de Levende in ons sterven en onze dood niet van onze zijde wijken zal. Geen mens sterft zonder zijn nabijheid.
Dan vieren we, dat wij door zijn opstanding werkelijk en voorgoed borelingen zijn, níeuwgeborenen. Nieuwgeborenen in het spoor van Hem die de dood overwon!
Paasmensen zijn we, borelingen van het nieuwe leven.
Geen macht of kracht, geen dood of dreiging kan onze nieuwe geboorte voorkomen.
Sinds Pasen wacht en wenkt het nieuwe leven. Elke morgen opnieuw is er een beginnen aan!

Nielspeter Jans

PS Op donderdag 30 april wordt in De Blije Mare de boeiende film ‘Hannah Arendt’ vertoond (zie de folder van Vorming & Toerusting).